Kiedy po holu szczupak otwiera paszczę, trudno nie zwrócić uwagi na gęsty rząd ostrych zębów. Pytanie, ile szczupak ma zębów, prowadzi jednak do ciekawszej odpowiedzi niż jedna sztywna liczba, bo uzębienie znajduje się nie tylko na żuchwie, lecz także na podniebieniu i języku. Wyjaśniam, skąd bierze się liczba około 700 zębów, jak działają poszczególne ich grupy oraz co oznacza to dla wędkarza.
Najważniejsze fakty o uzębieniu szczupaka w kilku zdaniach
- Do około 700 zębów może mieć dorosły szczupak, jeśli policzymy całe uzębienie jamy gębowej.
- Większe zęby znajdują się głównie na żuchwie i służą do chwytania oraz przebijania ofiary.
- Drobne zęby występują także na podniebieniu, lemieszu i języku.
- Zęby są skierowane do środka i do tyłu, dlatego zdobycz ma trudność z wysunięciem się z pyska.
- Szczupak regularnie wymienia zużyte zęby, więc pojedyncze ubytki nie muszą oznaczać problemu zdrowotnego.
Szczupak ma do około 700 zębów, ale nie jest to stała liczba
Najczęściej podaje się, że szczupak pospolity (Esox lucius) może mieć nawet około 700 zębów. To górna wartość obejmująca wszystkie zęby rozmieszczone w jamie gębowej, a nie tylko duże kły widoczne na dolnej szczęce.
Nie da się więc uczciwie powiedzieć, że każdy osobnik ma dokładnie tyle samo. Liczba zależy między innymi od wieku, rozmiaru ryby, miejsca liczenia oraz stopnia zużycia uzębienia. U części osobników będzie niższa, zwłaszcza gdy policzymy wyłącznie większe zęby brzegowe.
Materiały przyrodnicze Biebrzańskiego Parku Narodowego również wskazują liczbę dochodzącą do 700. Tę wartość najlepiej traktować jako biologiczny szacunek, a nie normę, według której można ocenić kondycję konkretnego szczupaka.
Nie wszystkie zęby znajdują się na żuchwie
Największe wrażenie robią długie, stożkowate zęby na dolnej części pyska. To jednak tylko fragment całego uzębienia. Szczupak ma tak rozłożone zęby, aby zdobycz była chwytana, przesuwana w głąb gardzieli i utrzymywana podczas gwałtownych ruchów.
| Miejsce występowania | Jak wyglądają zęby | Do czego służą |
|---|---|---|
| Żuchwa i brzegi pyska | Większe, ostre i stożkowate | Chwytają oraz przebijają ofiarę |
| Podniebienie i lemiesz | Drobniejsze, zakrzywione i skierowane do tyłu | Przesuwają zdobycz w stronę gardzieli |
| Język | Liczne, małe zęby | Pomagają utrzymać śliską rybę |
Właśnie dlatego oglądanie samej żuchwy może prowadzić do zaniżenia wyniku. Największe zęby są łatwe do zauważenia, ale zdecydowana większość całego uzębienia to małe struktury rozmieszczone głębiej w pysku.
Po co drapieżnikowi setki zębów
Szczupak nie rozdrabnia pokarmu tak jak ssak. Jego zęby są przede wszystkim narzędziem do nagłego pochwycenia i przytrzymania ryby. Atak z zasadzki trwa krótko, dlatego liczy się pewny chwyt, a nie żucie.
Charakterystyczne są tak zwane zęby zawiasowe. Mogą odchylać się przy przechodzeniu ofiary do wnętrza pyska, ale ustawiają się tak, by utrudnić jej cofnięcie. W połączeniu z zębami na podniebieniu tworzą coś w rodzaju biologicznego systemu jednokierunkowego.
Ofiara jest zwykle połykana głową do przodu. Taki sposób ogranicza ryzyko zahaczenia płetwami lub kolcami o gardziel i ułatwia transport pokarmu do przełyku. Z punktu widzenia szczupaka liczy się nie sama liczba zębów, lecz ich rozmieszczenie i kierunek.
Zęby szczupaka zużywają się i są stale wymieniane
Zęby drapieżnika pracują intensywnie. Kontakt z łuskami, płetwami i twardymi elementami ciała ofiary może prowadzić do ich ścierania, złamania albo wypadnięcia. Nie oznacza to automatycznie choroby, ponieważ u szczupaka wymiana zębów zachodzi przez całe życie.
Badania opisane w opracowaniu FAO wskazują, że większe zęby funkcjonalne na szczękach występują w stosunkowo stałej liczbie, średnio nieprzekraczającej około 11-12. Nie należy jednak mylić tej wartości z liczbą wszystkich zębów, ponieważ drobne zęby na podniebieniu i języku tworzą znacznie większą część uzębienia.
To także powód, dla którego nie warto oceniać wieku ryby wyłącznie po wyglądzie zębów. Brak pojedynczego zęba jest naturalnym elementem cyklu wymiany, a nie wiarygodnym wskaźnikiem wieku czy wielkości szczupaka.
Co ostre zęby oznaczają dla wędkarza
Podczas odhaczania szczupaka trzeba pamiętać, że niebezpieczne są nie tylko duże zęby na żuchwie. Drobniejsze zęby wewnątrz pyska również mogą przeciąć skórę, szczególnie gdy ryba gwałtownie potrząśnie głową.
Sam zawsze traktowałbym otwartą paszczę szczupaka jako strefę, do której nie wkłada się gołych palców. Najbezpieczniejszy zestaw to podbierak, długie szczypce lub peany oraz spokojne unieruchomienie ryby na macie. Przy przynęcie z kilkoma kotwicami pośpiech zwiększa ryzyko zarówno dla wędkarza, jak i dla ryby.
- Nie chwytaj szczupaka za zęby ani za wnętrze pyska.
- Do odhaczania używaj długich narzędzi i dobrego światła.
- Jeśli kotwica tkwi głęboko, nie szarp jej na siłę.
- Przy wypuszczaniu trzymaj rybę możliwie krótko poza wodą.
Duże zęby budzą respekt, ale największe znaczenie ma technika obchodzenia się z rybą. Spokojne tempo i właściwe narzędzia są ważniejsze niż siłowe przytrzymywanie szczupaka.
Liczba zębów mówi mniej niż ich sprytne rozmieszczenie
Szczupak może mieć do około 700 zębów, lecz ta liczba obejmuje cały aparat gębowy, a nie kilkaset dużych kłów. Największe zęby chwytają zdobycz, a mniejsze, skierowane do tyłu, pomagają przesunąć ją w stronę gardzieli.
To właśnie połączenie różnych typów zębów czyni ze szczupaka tak skutecznego drapieżnika. Dla wędkarza płynie z tego prosty wniosek: szanuj całą paszczę, nie tylko widoczne zęby na żuchwie, a odhaczanie wykonuj przy użyciu odpowiednich narzędzi.
